Boeren voor Natuur

Scholieren bezoeken Erve Bokdam op Twickel

Erve Bokdam heeft inmiddels het bedrijf wat meer op orde, er zijn saneringswerkzaamheden uitgevoerd en de waterwerken zijn afgerond. Het afgelopen jaar zijn ongeveer 50 bezoekers op dit bedrijf geweest, waaronder een groep vmbo-scholieren (12 tot 14 jarigen) van het Twickelcollege Delden. Dit gebeurde in het kader van het keuzeprogramma 'LINK'. Docent natuurverkenning Jos Eijsink had met Boeren voor Natuur een fraai onderwerp voor het thema ‘Ja natuurlijk... of toch niet?’ te pakken. De reacties van de leerlingen op het bezoek aan dit Boeren voor Natuurbedrijf onder leiding van Jan Luttikhedde senior waren enthousiast en verfrissend. “Het was mooi om te zien. Hier gaat alles op een natuurlijke manier. We hebben geleerd hoe de potstal werkt en dat de koeien zomers in de wei gaan. Het bedrijf is minder grootschalig en de boer doet ook meer zelf dan wat ik bij andere boeren heb gezien. Hij laat dode bomen staan of liggen. Ik heb geleerd dat je op een bedrijf niet alle natuur hoeft weg te halen. Maar kan hij daarvan leven? Alles moet omgebouwd worden! Ik vraag me af of je dan niet beter een nieuw bedrijf Boeren voor Natuur kan opzetten."

Boeren voor Natuur op de kaart

Boeren voor Natuur wordt steeds meer gezien als een goed voorbeeld van hoe agrarische productie binnen een gesloten kringloop op bedrijfsniveau gecombineerd kan worden met de productie van natuur en landschap. In Biesland en op Twickel wordt bijgehouden wat de gevolgen zijn van de Boeren voor Natuur-aanpak. Er wordt in deze monitoring niet alleen gekeken naar de gevolgen voor het bedrijf zelf, maar ook naar de ecologie en de maatschappelijke omgeving. De lessen uit deze monitoring komen goed van pas als Boeren voor Natuur ook in andere gebieden wordt gestart.

Op verschillende plekken wordt verkend of Boeren voor Natuur daar een geschikte aanpak is. Maar je kunt het ook van de andere kant bekijken. In welke gebieden en onder welke condities kan in ons land het bedrijfssysteem Boeren voor Natuur met succes worden ingevoerd? Die vraag heeft het ministerie van LNV voorgelegd aan onderzoekers van Alterra. Het is de bedoeling dat er deze zomer al kaartmateriaal ligt waarop de gebieden worden aangegeven waar Boeren voor Natuur uitvoerbaar is en een bijdrage kan leveren aan natuur, landschap en waterkwaliteit. Ook verschijnt er een toelichting met daarin de criteria op basis waarvan de selectie van gebieden heeft plaatsgevonden. Zodra het resultaat beschikbaar is, wordt dit geplaatst op de website www.boerenvoornatuur.nl.

Vrijwilligers van Biesland op excursie: Den Hoorn en Maaslandse Vlieten

De biologische boerderij van de familie van Paassen in Den Hoorn (bij Schipluiden) is onderdeel van de groene oase van Midden Delfland in het Randstedelijk gebied. Nico van Paassen is boer en natuurbeheerder tegelijk. Liefde voor de natuur is hem met de paplepel ingegoten. Een klein bedrijf met koeien in de wei, een groentetuin, mals grasland, volop weidevogels, en vooral relatieve rust, zeker als je ziet hoe vlakbij het verkeer over de wegen raast, de bedrijvigheid in al zijn vormen hoogtij viert en de stad aan alle kanten aanwezig is. Op zaterdag 17 april brachten vrijwilligers en andere betrokkenen bij de monitoring in Biesland een bezoek aan dit bedrijf. Nico en Ria van Paassen zorgden voor een gastvrij onthaal, met koffie en zelfgebakken cake, en een toer door het weiland met Nico op de trekker en 25 passagiers op twee karren achter de trekker aan. Terwijl de weidevogelstand overal in de regio achteruit gaat, lijkt hier het tegenovergestelde aan de hand. Heel veel grutto’s zagen we, evenals kieviten, tureluurs en een vogel waar enige discussie over ontstond. De conclusie: het was een goudplevier.

Bij dit bedrijf krijg je het gevoel dat weidevogelbescherming zin heeft. Maar die bescherming gaat met de nodige inspanning gepaard, ook dat is bekend. Subsidie (uit de Subsidieregeling Natuur en Landschap) compenseert vooralsnog het verlies aan inkomen. De vraag is hoe dat op de langere termijn zal uitpakken. Maar voor dit moment is het duidelijk: wie op een mooie voorjaarsdag plaatsneemt bovenop de ‘uitkijk’ (twee romantische zitplaatsen in de hoogte) bij Van Paassen, heeft volop te zien en te beleven.

In de middag stond een excursie op de Maaslandse Vlieten op het programma. Vanuit Den Hoorn ging een deel van de groep per fiets naar Maasland, de rest per auto, om daar aan boord te gaan van de Vlietlander. Gé Kleijweg van het Stads-Koffyhuis in Delft had heerlijke broodjes bezorgd met uiteraard vleeswaren van Hoeve Biesland. Een uitgebreide lunch, prachtig weer, een fraaie boot en een gids die werkelijk alles wist te vertellen over dit gebied en zijn geschiedenis. De Maaslandse Vlieten liggen tussen de Vlaardinger Vaart en Maassluis. Daar monden ze via sluizen uit in de Nieuwe Waterweg. Uit het feit dat deze vlieten vrijwel recht zijn en met de verkaveling van de aangrenzende polders meelopen, blijkt dat het gegraven waterlopen zijn die jonger zijn dan de ontginning en de verkaveling. Schatting is dat ze in de 14e eeuw werden gegraven. Het was heerlijk om met een stille boot door deze vlieten heen te varen en te genieten van de natuur (en de zon). Al met al een leuk uitje, als dank aan allen die zich belangeloos inzetten voor de monitoring en evaluatie Boeren voor Natuur in Biesland.

Positieve berichten Stichting Boeren voor Natuur Twente

Het is alweer ruim een jaar geleden dat de Stichting Boeren voor Natuur Twente is opgericht. Hoe werkt dat nu in de praktijk? De stichting heeft de taken van de stuurgroep overgenomen en is daarmee verantwoordelijk voor de aansturing van de pilotprojecten op Twickel. De dagelijkse leiding is in handen van Gerry Bulten, die vanuit DLG is aangesteld als projectleider. "De stichting heeft haar taken goed opgepakt. Ze doet dat zeer actief en zeer gedreven," aldus Gerry. "Dat wil niet zeggen dat het altijd makkelijk is. In het verleden zijn er zaken blijven liggen die nu niet een-twee-drie zijn opgelost. Om alles daadwerkelijk op de rails te krijgen is een hele klus". Er zijn intussen behoorlijke stappen gemaakt. Erve Loninkwoner heeft gronden erbij gekregen, de herinrichting is gaande, de oude loop van de Hagmolenbeek is al hersteld (zie foto) en in het najaar wordt de Buitenbeek aangepakt. Ook Erve Bokdam heeft grond bij het bedrijf kunnen voegen; de aanpassing van de inrichting en waterhuishouding hiervan wordt voorbereid. Op De Bunte loopt nog een procedure die uitvoering van de volledige plannen vooralsnog niet toelaat, maar in de tussentijd zijn wel landschapselementen aangelegd en is de aanpassing van de waterhuishouding voorbereid. De monitoring loopt, maar kan zeker nog verbeterd worden. Gerry: "Afhankelijk van het onderwerp haal ik de mensen bij elkaar voor overleg. De samenstelling verschilt dus per bijeenkomst. Daarnaast hebben we afgesproken dat we tweemaal per jaar de ambtelijke vertegenwoordigers van de financiers van het project bij elkaar laten komen. Die worden dan op de hoogte gesteld van de ontwikkelingen. Een van de aandachtspunten die vanuit deze groep naar voren komt is de wens om alsnog de landschapsgerichte bedrijven te realiseren. Na de vakantie gaan we daarom met de Stichting Groenblauwe diensten Overijssel en de gemeente Hengelo om de tafel. Wellicht is het mogelijk om dit via de Catalogus Groenblauwe Diensten te doen". Zowel LNV als de provincie Overijssel hebben nog een extra financiële bijdrage beschikbaar gesteld ten behoeve van de uitvoering van de pilot, waarmee het mogelijk wordt de pilot nog steviger neer te zetten voor wat betreft monitoring, communicatie, voorlichting en vermarkting van het concept.

Eindelijk weer eens meer weidevogels in Biesland

Bieslandse weidevogelaar Frans Eigenraam: "De voorlopige resultaten van het broedseizoen van 2010 zijn veelbelovend! Een stuk beter dan vorig jaar, gelukkig, méér nesten (> 30%) én een beter uitkomstpercentage. Dat de grutto weer een sprong omhoog (van 8 naar 28!) maakt is natuurlijk geweldig! Dit ondanks het nogal rommelige seizoen, met veel veranderingen en ook nog verschillende late werkzaamheden door de herinrichting van afgelopen winter. Gelukkig heeft boer Jan ook het nodige aan werk uitgesteld tot na het seizoen. Een nieuwe bijzonderheid: weidevogelaars Kees en Clara zijn de trotse vinders van een nest van de kleine plevier én hebben ook nog een uitgekomen stel jongen van een tweede nest gezien. Om zo’n nestje te kunnen vinden moet je heel goed kijken want op 2 meter afstand is het al bijna niet te zien. Het zijn prachtige eitjes, met diverse tinten bruinige en blauwige vlekjes en stipjes. Bijzonder toch, hoe een vogeltje van hooguit 18 cm een eitje van bijna 3 cm kan produceren (en dan nog 4 stuks ook!). Of de kleine plevieren er volgend jaar ook weer zullen zijn is maar de vraag. Toch zou het best kunnen, ze worden nu al een aantal jaren continu gezien in het voorseizoen." (Dit stukje stond in de nieuwsbrief van de Vrienden van Biesland).

Best kans dat juist de inrichtingswerkzaamheden aantrekkelijk waren voor de weidevogels. Daardoor lag er namelijk veel tijdelijke zwarte grond, waar diverse paartjes dankbaar gebruik van maakte. Ook het nieuwe peilbeheer, met een hoger waterpeil in het voorjaar, kan wel eens gunstig zijn. We zijn benieuwd wat de weidevogels volgend jaar gaan doen. We hopen natuurlijk op een trendbreuk, maar er zijn nog genoeg bedreigingen over. Jagers zoals vossen en roofvogels hebben baat bij de bomen en de bossen rondom de polder en helaas is de liefde van de recreanten voor de vogels niet altijd wederzijds. Dat laatste benadrukt Bertus Laros op de Avond over monitoring en evaluatie in Biesland (21 juni). Hij maakt zich zorgen over de plannen voor wandelpaden. Bovendien nuanceert hij met zijn bevindingen de cijfers van Frans Eigenraam en zijn mensen. Bertus telt volgens een andere methode en vindt nauwelijks een toename ten opzichte van voorgaande jaren. Zou de waarheid een beetje in het midden liggen?

Mogelijk een nieuw natuurgericht landbouwbedrijf in Gelderland

In Emst (Gelderland, gelegen tussen Epe en Vaassen) wordt in opdracht van het Geldersch Landschap bekeken of het mogelijk is een nieuw Boeren voor Natuur-bedrijf in het leven te roepen. In 2009 is daar door Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) een boerderij aangekocht, inclusief een aantal hectaren grond. Het Geldersch Landschap heeft direct rond dit bedrijf meer dan 100 ha landbouwgrond in bezit en heeft Alterra Wageningen UR gevraagd voor deze boerderij en omliggende gronden een inrichtingsplan en een bedrijfsplan voor een natuurgerichte boerderij op te stellen. Vragen die beantwoord moeten worden zijn bijvoorbeeld: welke gronden kunnen precies bij het bedrijf worden betrokken? Hoe zit het gebied hydrologisch in elkaar en wat zijn de mogelijkheden om het gebied te vernatten? En, niet onbelangrijk, wat zijn de financieringsmogelijkheden voor de exploitatie van het bedrijf op de lange termijn? Doordat hier sprake is van private financiering hebben we waarschijnlijk niet te maken met goedkeuring vanuit Brussel. Daarnaast moet natuurlijk worden nagedacht over het type bedrijf (melkvee, zoogkoeien, schapen, gewassen?), de ondernemer die het bedrijf gaat leiden enzovoort. Het zal in ieder geval gaan om een gemengd bedrijf (zowel akkerbouw als grasland). De eerste verkenningen hebben inmiddels plaatsgevonden. In een volgende nieuwsbrief zullen wij berichten over de resultaten van deze studie.

Deze vraag van het Geldersch Landschap past in een breder kader. Zij beschermt en beheert natuurterreinen, kastelen en landgoederen in Gelderland om zo de karakteristieke rijkdom van de provincie voor de toekomst veilig te stellen. Het gebied Kievitsveld in de regio Epe-Vaassen, waar dit bedrijf tegenaan ligt, is een van de gebieden waar zij vele hectares in bezit heeft. In dit gebied zijn allerlei initiatieven en ontwikkelingen gaande die hun ruimtelijke neerslag zullen krijgen in het landschap. Dit is voor het Geldersch landschap aanleiding om zich serieus bezig te houden met de toekomst van dit gebied. Zij heeft daarom Alterra gevraagd om naast het bovengenoemde bedrijfsplan ook een gebiedsvisie voor dit gebied te ontwikkelen.

Oproep: kikkers tellen
Vrijwilligers gezocht voor het tellen van kikkers in de polder van Biesland. Het gaat om 7 avonden in de zomer. Een grote soortenkennis is niet vereist. Geïnteresseerden kunnen zich melden bij Fabrice Ottburg (fabrice.ottburg@wur.nl).

AGENDA

• november 2010: Bijeenkomst Monitoring & Evaluatie Polder van Biesland. Nadere gegevens volgen nog.

NIEUWE PUBLICATIES

• Verhalen van Biesland 2009. Judith Westerink e.a. (2010)