Boeren voor Natuur

Veerman bevestigt cofinanciering Boeren voor Natuur

In de correspondentie tussen minister Veerman en de Kamer over de Natuurbalans 2006 wordt expliciet melding gemaakt van de financiële toezegging aan Boeren voor Natuur. “Ten slotte wil ik opmerken dat het kabinet zich er al enige jaren voor inzet om het beheer door particulieren en agrariërs te versterken. Dit gaat niet zonder slag of stoot. Zo concludeert de Natuurbalans dat lokale initiatieven voor groene diensten moeilijk inpasbaar zijn in Europese regels voor staatssteun”, aldus Veerman over landschapsbeleid in Nederland. Even verder vervolgt hij: “… In verband hiermee heeft de Europese Commissie, na een lange periode van correspondentie en overleg, op 26 juli 2006 meegedeeld geen bezwaar te maken tegen de steunmaatregel Boeren voor natuur. Met dit besluit kan ik ook mijn toezeggingen over de cofinanciering van de pilots Polder van Biesland en Twickel gestand doen. De uitvoering zal plaatsvinden via het ILG instrumentarium. Daartoe zal het ILG budget 2007-2013 van beide provincies specifiek voor de twee pilots worden verhoogd.” Meer lezen over de kabinetsreactie op de natuurbalans? Kijk op www.minlnv.nl bij Actueel, Kamercorrespondentie.

Afspraken maken is een vak apart


Voor de vier natuurgerichte bedrijven op Twickel en het bedrijf in Biesland zijn alle partijen het eens: het is een goed idee om via Boeren voor Natuur groene en blauwe diensten te realiseren, en de betrokken overheden willen ervoor betalen. De financiële toezeggingen zijn grotendeels binnen. Europa heeft geen bezwaren (mits de vergoeding onder het maximumbedrag blijft). Maar hoe zet je die afspraken op papier? Hoe komt het geld bij de boeren? Dat is nog niet zo eenvoudig.

De boer heeft een contractpartner nodig om de afspraken mee te maken. Bedacht was dat een regionale stichting die rol zou kunnen vervullen. De overheden zouden hun bijdrage aan de stichting geven en de stichting zou controleren of de boer de afspraken nakomt en de vergoeding uitbetalen. In Zuid-Holland waren de overeenkomsten al in een vergevorderd stadium. Bestuurlijk was er overeenstemming, na een uitgebreide juridische discussie op ambtelijk niveau. De eerste voorbereidingen voor een feestelijke ondertekening werden al getroffen.
Het Ministerie van LNV kwam echter tot de conclusie dat de gekozen oplossing tegen de regels is. Een stichting mag die taken niet zomaar vervullen. Het Ministerie stelt voor dat de provincies contractpartner worden voor de boeren. Daar wordt nu in Overijssel en Zuid-Holland over nagedacht.

In Biesland was het plan om in januari te starten met Boeren voor Natuur. Dat gaat niet meer lukken. De vertraging geeft ons nu wel meer tijd om als Biesland en Twickel samen op te trekken en voor Zuid-Holland en Overijssel zoveel mogelijk dezelfde contracten uit te werken. Want waar een wil is, is een weg.

Modelberekeningen Twickel


Al vrij spoedig nadat de beschikking uit Brussel (eind juli 2006) was ontvangen, waarin vermeld dat de EU geen bezwaar maakt tegen Boeren voor Natuur, bleek dat dit niet zonder meer vertaald mocht worden naar ‘groen licht’ voor de vier Twickelse natuurgerichte bedrijven. De berekeningen op basis waarvan de jaarlijkse vergoeding per ha werd vastgesteld, zijn gebaseerd op modelmelkveehouderijen. Op Twickel hebben we echter te maken met een zoogkoeienbedrijf en drie schapenbedrijven. In het project werd er altijd van uitgegaan dat de keuze van de veerassen een zaak was van de natuurgerichte boer zelf, en dat alleen de voorwaarde van gesloten bedrijfsvoering geldt voor een natuurgericht bedrijf. Maar vanuit de filosofie dat geen groter bedrag dan de inkomstenderving aan de boer mag worden uitbetaald, ontstond de vraag of voor zoogkoeien en schapen het jaarlijks te vergoeden bedrag niet te hoog zou zijn. Inmiddels zijn nieuwe modelberekeningen gemaakt voor schapen- en zoogkoeienbedrijven. Hieruit blijkt dat de inkomstenderving niet lager uitpakt dan bij melkveehouderijen. Momenteel wordt dit gecommuniceerd met Brussel. Als men daar akkoord gaat, zijn er geen belemmeringen meer om over te gaan tot het maken van contracten.

Monitoring en Evaluatie Biesland in 2007


Op 31 oktober kwamen vrijwilligers en projectgroepleden in de Polder van Biesland weer bijeen. Nu de pilot Boeren voor Natuur begin 2007 echt van start lijkt te kunnen gaan, wordt monitoring en evaluatie extra belangrijk. De gegevens die in 2006 zijn verzameld, worden in 2007 verwerkt in een publicatie; voor het vervolg is het vooral van belang na te gaan waar in de huidige inventarisaties de ‘gaten’ liggen en wat we nog meer willen weten. Vragen zijn er volop. Kan een bedrijf met een gesloten kringloop duurzaam functioneren, en hoe werkt dat dan? Kun je natuurgerichte bedrijfsvoering zien in het landschap? En kunnen we de meerwaarde aan natuur meetbaar / toetsbaar maken? Wat drijft de vrijwilligers die een zo waardevolle bijdrage aan het monitoring proces leveren? Hoe meet je beleving van een gebied? Dat is nog maar een kleine greep uit de talloze onderwerpen die interessant zijn. Prioriteiten stellen is noodzakelijk! De stand van zaken voor drie thema’s (ecologie, bedrijf en maatschappij) werd toegelicht en later op de avond zijn per onderdeel van de monitoring afspraken gemaakt. De sfeer op deze avondbijeenkomst was zeer positief en constructief.

Fabrice Ottburg van Alterra gaat zich vanaf nu inzetten om de monitoring voor een aantal faunagroepen verder op de rails te zetten. De vogelinventarisaties zijn dik in orde; voor andere groepen (vissen, amfibieën, insecten, etc.) is er nog winst te behalen. Er wordt een aantal faunagroepen vastgesteld waarvoor inventarisatie in de toekomst haalbaar lijkt (door de vrijwilligers zelf en/of door studenten van Hogeschool INHOLLAND). Fabrice zegt toe voor elke groep een voorstel te maken voor de methodiek. In het voorjaar zal hij ook een gezamenlijke vis-inventarisatie-dag organiseren waar alle vrijwilligers bij aanwezig kunnen zijn. De flora in het gebied is onlangs door het bedrijf Goes en Groot in kaart gebracht. De resultaten hiervan zijn eind 2006 beschikbaar en vormen een goede basis om in de toekomst de flora-ontwikkelingen te kunnen volgen.

In het kader van haar stage voor Wageningen Universiteit heeft Debbie Nuijten een onderzoek gedaan naar beleving. Via een enquête heeft ze belangstellenden gezocht die aan het onderzoek wilden meewerken. Om zicht te krijgen op hoe mensen de polder nou echt beleven, heeft ze met hen in het gebied een uitgebreide wandeling gemaakt. Beleving kun je eigenlijk alleen goed beschrijven op het moment van het beleven zelf; om die reden heeft Debbie de ervaringen en observaties van de wandelaars ter plekke vastgelegd. Zodra het verslag met haar bevindingen en suggesties voor vervolgonderzoek beschikbaar is, zal het worden geplaatst op de website.

Mixed Lions Hengelo ondersteunen Boeren voor Natuur


Voorjaar 2006 zouden de Mixed Lions uit Hengelo al de handen uit de mouwen steken bij het onderhoud van de houtwallen op De Bunte, het bedrijf van Corney Niemeijer. Door een samenloop van omstandigheden ging dat niet door en was 11 november de datum om deze toezegging alsnog waar te maken.

Op De Bunte staat een 50-jaar oude kippenschuur van vlak na de oorlog. Het gebouwtje (van 8 bij 10 meter) past niet meer binnen de normale bedrijfsvoering en is daarom steeds meer in verval geraakt. Maar ook dit soort elementen zijn onderdeel van het landschap en de cultuurhistorie en zijn het waard om bewaard te blijven. Een renovatie was noodzakelijk en daarbij was hulp meer dan welkom. Het dak stortte bijna in en lekte aan alle kanten; het schuurtje was eigenlijk niet meer te gebruiken.

Met hulp van een twintigtal Lions zijn ’s morgens om 9 uur de pannen van het dak gehaald, de oude panlatten verwijderd, nieuwe panlatten bevestigd en zijn de pannen, nadat ze allemaal waren schoongemaakt en gecontroleerd, er weer opgelegd. Tussendoor is de kapotte inrichting verwijderd en is alles schoongemaakt tot de ramen aan toe. ’s Middags om 3 uur lagen alle pannen er weer op en kon dat feit gevierd worden met kruidenbitter en Lamssoep.

Onvoorstelbaar dat in zo’n korte tijd zoveel is bereikt, met zo veel plezier en zoveel inzet! Ieder had het gevoel bij te dragen aan iets tastbaars voor een goed doel. Voor Corney Niemeijer is dit een enorme stimulans om door te gaan op de ingeslagen weg. “Als zoveel mensen je op zo’n concrete manier laten zien dat ze je ideeën steunen, dan geeft dat een enorme positieve drive om met Boeren voor Natuur door te gaan”.

Kinderdoeboek


Op de boerderij van Jan en Mieke Duijndam komen zo’n 30 tot 40 schoolklassen per jaar. Hoe zorg je er nu voor dat al die kinderen iets mee naar huis nemen van wat ze op de boerderij hebben gezien en geleerd? Door ze iets mee te geven. Zo is een eerste opzet voor een kinderdoeboek ontstaan, waarin Boeren voor Natuur en alles wat daarbij komt kijken aan kinderen wordt uitgelegd. De eerste opzet is nu uitgewerkt en afgerond. Korte stukjes tekst worden afgewisseld met opdrachten, proefjes en puzzels op het gebied van rekenen, taal, aardrijkskunde, natuur en creativiteit. Er is een handleiding voor leerkrachten bij gemaakt met voorbeeldlessen. Het Kinderdoeboek wordt met twee testklassen uitgeprobeerd. Ook wordt er een versie voor Twickel ontwikkeld.

Waternet


De Bethunepolder, gelegen ten zuiden van de Loosdrechtse plassen, is voor Waternet een belangrijk brongebied waar bijna een derde van het aan de regio Amsterdam geleverde drinkwater vandaan komt. De agrarische functie van deze polder is in de loop der jaren afgenomen, en door de komst van nieuwe bedrijfsactiviteiten is de kwaliteit van de bron onder druk komen te staan. Om die reden besloot Amsterdam midden jaren negentig de gronden in de polder aan te kopen en in te richten voor natuur. In het kader van de landinrichting Noorderpark worden de gemeente Amsterdam én Staatsbosbeheer elk voor de helft eigenaar van dit 500 ha grote gebied.   “We zijn nu beland in de fase van inrichting” aldus Cousin. “Het uitgangspunt is dat SBB en Waternet de polder gaan beheren als één partij. Natuur is en blijft de beste drager van waterkwaliteit; de vraag is vooral hoe je die natuur op een duurzame manier beheert en of je de twee overgebleven boeren daarin een rol kunt geven”.  Boeren voor Natuur past wat hem betreft uitstekend in de plannen. “Voor een waterleidingbedrijf is een boerenbedrijf met een gesloten mineralenkringloop midden in het brongebied natuurlijk ideaal, dat hoef je verder niet uit te leggen. Maar Boeren voor Natuur biedt ook een oplossing voor het feit dat je bij dergelijke gebieden in eigen beheer, onvermijdelijk tegen de grenzen van je eigen capaciteit aanloopt. Maatschappelijk gezien is het ook van groot belang dat je als bedrijf allianties aangaat met andere spelers in het gebied om samen de biologische ketengedachte en duurzaamheid (een van de kernwaarden van Waternet) vorm te geven. Met Boeren voor Natuur kan dat”.

Ook aan de rand van de Amsterdamse Waterleidingduinen, vlak naast de bollenstreek, bevinden zich boerenbedrijven. De ruimte voor veehouderij is hier beperkt, zodat van bedrijfsuitbreiding geen sprake kan zijn. Bij het beheer van de natuur in de Amsterdamse Waterleidingduinen wordt op grote schaal begrazing als beheersmaatregel ingezet.  De boeren uit de binnenduinrand kunnen daarbij een grote rol spelen. En als daarmee het voortbestaan van de veehouderij in de binnenduinrand wordt gediend, snijdt het mes aan twee kanten: ecologisch beheer in het duingebied én behoud van het waardevolle landschap in de binnenduinrand..

Cousin is al langer bezig met het vraagstuk van de biologische landbouw en de vraag waar het in de biologische keten nou precies stokt. Toen hij voor het eerst het bedrijf van Jan Duijndam bezocht, was hij onder de indruk. “Wisselend waterpeil, slootkantbeheer, bagger vanuit de sloten gebruiken als mineralenbron, alles grijpt in elkaar. Mijn standpunt dat biologische bedrijfsvoering kan samengaan met natuurontwikkeling is door mijn bezoek aan dit bedrijf gesterkt. Je moet als boer echt anders gaan denken als je op deze manier wilt werken”. Ook de drie boeren uit de Bethunepolder en het duingebied brachten samen met collega’s van Waternet een bezoek aan Hoeve Biesland en werden zo enthousiast voor het concept van Boeren voor Natuur.

Ed Cousin zou het liefst zo snel mogelijk met de boeren aan de gang gaan om voor de twee bedrijven in de Bethunepolder een bedrijfsvoering à la Boeren voor Natuur uit te werken. Bij het ene bedrijf is de boer, bij het andere is de gemeente Amsterdam en SBB de eigenaar van de grond. Brussel heeft echter aangegeven dat de goedkeuring voor hectare-vergoeding voor een natuurgerichte bedrijfsvoering alleen geldt voor de 5 bedrijven van de pilots Twickel en Biesland. Uitbreiding is in de eerste 5 jaar niet toegestaan. Wellicht zijn er andere wegen. “Waterschappen besteden veel uit bij het beheer van de watergangen in het landelijk gebied.. Als een boer dat tegen betaling zou doen, krijgen we dan met Brussel te maken? Zou het mogelijk zijn om een en ander juridisch goed te regelen?” zo vraagt Cousin zich af. Er liggen in feite twee opgaven. De ene opgave is om uit te zoeken op welke manier in dit gebied en op deze bedrijven het concept BvN invulling zou kunnen krijgen en de boeren waar nodig hierbij te ondersteunen. De andere opgave is om te bekijken of er een passende juridische constructie gevonden kan worden voor deze situatie, waarin de boeren, Staatsbosbeheer en Waternet de spelers zijn.

Waternet is het eerste bedrijf in Nederland dat integraal de hele watercyclus verzorgt (alle ‘watertaken’ zijn hier samengebracht in één organisatie) en is daarmee uniek. Waternet wordt bestuurd door de gemeente Amsterdam en het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht. Meer informatie? Kijk op www.waternet.nl.

AGENDA

• Voorjaar 2006: Visexcursie (‘nulmeting’) in de Polder van Biesland
• Waterworkshop’ Biesland: uitgesteld!

NIEUWE PUBLICATIES

• Verhalen van Biesland 2005, Jaarverslag Monitoring en Evaluatie Boeren voor Natuur;
  T. Ekamper e.a.; 2006
• Visie op balans. Vragers en aanbieders van groen-blauwe diensten aan het woord;
  C.C. Niemeijer; 2006
• Hoeve Biesland, bedrijfsfolder, 2006