Boeren voor Natuur

Boeren themagroep ‘gesloten kringloop’
De vier natuurgerichte boeren op Twickel en in Biesland moeten gaan pionieren. Er zijn niet zoveel boeren die zo ver willen gaan om de mineralenkringloop op hun bedrijf te sluiten. Maar ze zijn er wel. Daarom is aansluiting gezocht bij de bedrijfsnetwerken van Bioconnect (www.bioconnect.nl). De natuurgerichte boeren uit Biesland en Twickel en de twee boeren uit de Bethunepolder draaien sinds april mee in een groep die nadenkt over samenwerking tussen biologische akkerbouwers en veetelers, het zelf telen van voedergewassen, het niet meer aanvoeren van mineralen (in de vorm van (kunst)mest en voer) en het optimaal gebruik maken van de eigen biologische mest. Iedere bijeenkomst vindt plaats op een bedrijf waar de kringloop al min of meer gesloten is.

De puntjes op de i in Biesland


In Biesland komt het moment dichtbij dat ook Jan Duijndam zijn handtekening gaat zetten. Aan zijn aanvraag voor vergoeding uit het Boeren voor Natuur-fonds moet het inrichtingsplan worden toegevoegd. Op 12 juni jl. is daarover een workshop geweest met Jan Duijndam, de Vrienden van Biesland, enkele studenten van InHolland, de Provincie Zuid-Holland, het Hoogheemraadschap, de gemeente Delft, enkele vrijwilligers en Alterra. De workshop werd geleid door DLG. Wensen en eisen ten aanzien van de toekomstige inrichting van de polder, deels vanuit eerdere plannen, zijn bij elkaar gebracht tijdens deze boeiende dag. DLG werkt het plan verder uit. De financiering van de inrichting is rond, dat is goed nieuws.
Daarnaast moet een kwalitatieve verplichting worden gevestigd op de grond. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een contract dat ondertekend zal worden door de gemeente Delft en Jan Duijndam als grondeigenaren en de Provincie.

ASG-rapport binnenkort beschikbaar
De pilot Boeren voor Natuur vindt plaats in verschillende bedrijfstypen en gebieden: in de Polder van Biesland betreft het een melkveebedrijf en op Landgoed Twickel gaat het om melkvee, schapen en zoogkoeien.  In het rapport “Boeren voor Natuur, een economische vertaling” worden de modellen beschreven aan de hand waarvan de inkomstenderving voor de verschillende bedrijfstypen wordt bepaald. Eveneens wordt de methodiek omschreven waarmee de economische evaluatie over 5 en 10 jaar moet plaatsvinden. Door deze evaluatie houdt ‘Brussel’ een vinger aan de pols als het gaat om de hoogte van de vergoedingen die ‘Boeren voor Natuur’-boeren ontvangen. Zoals bekend is de staatssteuntoetsprocedure voor natuurgerichte melkveebedrijven met positief resultaat doorlopen. Voor de andere bedrijfstypen is ook goedkeuring uit Brussel nodig; helaas laat dit nog enige tijd op zich wachten. Het rapport zal binnenkort beschikbaar zijn op de website van de Animal Science Group (ASG), die deze studie in opdracht van en samen met LNV en DLG heeft uitgevoerd.

Andere inititatieven: Landgoed De Oldenhof in Vollenhove


Het landgoed De Oldenhof bij Vollenhove is een uit begin 1600 stammende adellijke bezitting van ongeveer 55 ha (41 ha landbouwgrond, 12 ha bos en houtwallen en 2 ha erven). De landbouw is ook hier onontbeerlijk om het landschappelijke karakter van de streek in stand te houden. Maar voor de landgoedeigenaar én de pachter(s) wordt het steeds moeilijker om het boerenbedrijf rendabel te exploiteren. Dit komt doordat het gebied relatief kleinschalig is en er keileem in de ondergrond zit, waardoor het steeds minder voldoet aan de eisen van de grootschalige landbouw. De eigenaar is zich ervan bewust dat een slecht renderende landbouw een bedreiging vormt voor het voortbestaan van het landgoed als geheel, en zoekt naar een duurzame oplossing.

Zijn vraag is of een natuurgericht landbouwbedrijf, zoals ontwikkeld door Alterra (Visie Boeren voor Natuur), een reële optie zou kunnen zijn voor de toekomst.
Een korte verkenning wees uit dat De Oldenhof zich bij uitstek leent voor het opzetten van zo’n natuurgericht bedrijf dat uiteindelijk alle gronden gaat beheren. Sterk punt is het vrijkomen van de traditionele boerderij waar nog steeds vee gehouden kan worden.

Alles staat of valt uiteraard met de vraag of gebiedspartijen en private personen willen investeren in een dergelijk ambitieus project. Er zijn diverse financieringsmodellen die nader verkend worden, o.a. een model met een gebiedsfonds en een model volgens een Rood voor Groen-regeling. De volgende stap is de oprichting van een projectgroep die tot taak heeft het bedrijfsplan inhoudelijk voor te bereiden (bedrijfseconomisch, landbouwkundig, waterbeheertechnisch en landschapsecologisch) en om samen met gebiedspartijen naar financiering te zoeken.

Inrichting, beheer en fauna gaan hand in hand


Naast de nieuwe meanderende waterloop die vorig jaar op landgoed Twickel is aangelegd heeft zich een ree met kalfjes gevestigd. Het hoge gras en de rogge bieden kennelijk voldoende bescherming en voedsel. Hazen, fazanten en kikkers met de nodige jongen volgen in haar kielzog, en zo wordt duidelijk dat aanpassingen in inrichting en beheer positief uitwerken. De Groene Specht laat zich sinds een aantal maanden bijna dagelijks spotten op het bedrijf De Bunte, waar hij eerder nog niet werd gesignaleerd. De Groene Specht is, net als de Boerenzwaluw waarover we vorig jaar in deze nieuwsbrief schreven, een ‘rode lijst’-soort. In de afgelopen jaren komt de Groene Specht gelukkig weer steeds vaker voor (zie ook www.sovon.nl).

Verhalen van Biesland 2006


Op 11 juni kwamen vrijwilligers en andere betrokkenen weer bij elkaar in de Papaver in Delft.  Het boekje ‘Verhalen van Biesland 2006’ was nèt klaar en ter plekke konden de eerste, bijna nog warme exemplaren worden uitgedeeld. Op deze avond waren naast vertrouwde ook nieuwe gezichten te zien. Belangrijk gespreksonderwerp was: hoe zijn bedrijf, ecologie en maatschappij met elkaar verweven en wat betekent dat voor de toekomst van de monitoring en evaluatie? De uiteindelijke beoordeling van het al dan niet ‘slagen’ van het concept Boeren voor Natuur moet worden gezocht in de onderlinge samenhang tussen de drie thema’s. De ideeën die in de discussie naar boven kwamen, worden zo veel mogelijk verwerkt in de monitoring en evaluatie. Voor de rest staat de M&E in de polder van Biesland goed op de rails. Wat nog miste was een nulmeting voor de vissen- en amfibieënstand in de polder. Hiervoor is op 14 en 15 juni een dertigtal sloten bemonsterd. Naast ‘leuke’ soorten als Snoek, Baars en Riviergrondels zijn er ook opvallend veel karpers gevangen. Tevens zijn er veel groene kikkers gesignaleerd.

Het boekje ‘Verhalen van Biesland’ is te downloaden via deze website; belangstellenden kunnen ook een exemplaar bestellen bij annelies.bruinsma@wur.nl.

Dagje Bethunepolder


In de e-nieuwsbrief van december vorig jaar stond een interview met Ed Cousin van het Amsterdamse Waternet. De ideeën over Boeren voor Natuur in de Bethunepolder bij Utrecht beginnen inmiddels vorm te krijgen. Op maandag 11 juni 2007 is een excursie in de polder georganiseerd met twee boeren (Hans de Groot en Willem van der Linden) uit het gebied, mensen van Waternet, de Landinrichtingscommissie, Dienst Landelijk Gebied, de Provincie Utrecht, Jan Duijndam en Alterra. Helaas kon van Staatsbosbeheer niemand aanwezig zijn. Doel van de dag was om knelpunten en kansen in de polder te bekijken en ter plaatse te bespreken wat de bedrijfsvoering volgens Boeren voor Natuur (natuurgericht bedrijf) zou kunnen opleveren.

Vanwege de moerasgebieden in de omringende, hoger gelegen polders wil de landinrichtingscommissie de Bethunepolder vernatten. Voor Waternet is de polder een waterwingebied. Onder andere de Bijlmermeer drinkt water uit de Bethunepolder. Waternet heeft daarom belang bij een schone bodem en schoon water. De boeren willen graag blijven boeren. Nu al worden hen zware beperkingen opgelegd met betrekking tot maaidata en het gebruik van chemische middelen. Er is geen mogelijkheid voor agrarische natuurbeheersubsidies vanwege de landinrichting die op handen is.

Met eigen ogen en oren hebben we kunnen waarnemen dat de weidevogels voorkeur hebben voor de percelen van de boer (waar de vegetatie relatief kort en gevarieerd is doordat er koeien grazen); op de percelen van Staatsbosbeheer staat de begroeiing meer dan kniehoog. Die percelen zijn bovendien zeer nat. Maaien gebeurt daar eenmaal per jaar in de zomer als het een tijdlang droog is geweest, maar voor afvoeren is de grond te slap. Het doel (blauwgrasland) lijkt ver weg. Hoe zou je die percelen binnen Boeren voor Natuur beheren? Er volgde een geanimeerde discussie over het belang van afvoeren, de huidige beperkingen (wat moet je met al dat materiaal?), aangepaste machines en composteren.

We zien prachtige sloten met volop Gewoon blaasjeskruid. We zien de verschillen tussen vegetatie langs slootkanten waar het maaisel is afgevoerd en slootkanten waarbij dit niet is gebeurd. Een eindje verderop lopen we een veld in met bijna alleen maar manshoge Ridderzuring. Door de vorige gebruiker is het perceel verwaarloosd. Hoe krijg je die zuring weer weg? Na enige discussie blijkt dit een mogelijke akkerbouwlocatie voor verbouw van veevoeding, wat voor de boeren een nieuw inzicht is.

Tijdens de lunch bespreken we de mogelijkheden voor het vermarkten van de producten uit de Bethunepolder en de mogelijk betekenis van de polder voor de nabijgelegen steden Maarsen en Utrecht. Van Wim Dijkman van de provincie krijgen we een korte toelichting op de Catalogus Groenblauwe Diensten. Diensten die op basis van de catalogus zijn ontwikkeld, hoeven de staatssteuntoets in Brussel niet te doorlopen.

In de groep is veel enthousiasme over Boeren voor Natuur en de mogelijkheden die dat biedt voor water en ecologie. Voor ons was het een eerste bezoek aan een verrassend leuke polder. De komende tijd wordt gewerkt aan bedrijfsplannen voor de twee boeren.

AGENDA

• 1 en 2 september: Open dagen in de Polder van Biesland
• 29 september 2007: excursie van vrijwilligers Biesland naar landgoed Twickel

NIEUWE PUBLICATIES

• Verhalen van Biesland 2006