Boeren voor Natuur

Kennisuitwisseling tussen Boeren voor Natuur projecten
De Boeren voor Natuur-projecten in Twickel en de Polder van Biesland staan aan het begin van de uitvoeringsfase. In de stappen van visie naar praktijk hebben onderzoekers, boeren en beleidsmakers veel ervaring opgedaan. Ook in andere 'groene diensten-projecten' is dit het geval.

Helaas zijn er weinig momenten waarop we kunnen reflecteren en ervaringen op elkaar af kunnen stemmen. Met name de betrokken boeren hebben weinig mogelijkheden om hun kennis en ervaringen te delen. Wel hebben ze gemeenschappelijke vragen en kunnen ze van elkaar leren.

Een greep uit de vragen die we in de praktijk tegenkomen:

• Hoe monitor je de veranderingen op het bedrijf en in de natuur? En wat doe je met de gegevens?
• Welke PR-activiteiten kun je organiseren om meer bekendheid te geven aan groene diensten?
• Burgers en bedrijfsleven betrekken? Hoe doe je dat? En werkt dat?

In het project 'Leren met Boeren voor Natuur' wordt kennis uitgewisseld tussen boeren uit de Boeren voor Natuur-projecten en andere groene diensten-initiatieven om antwoorden te vinden op deze en andere vragen. Met financiering uit het plattelandsontwikkelingsprogramma (Europees Oriëntatie en Garantiefonds voor de Landbouw), het ministerie van LNV, de provincie Drenthe en de Stichting Vrienden van Biesland is in april dit jaar een start gemaakt met de voorbereiding van het project. De komende maanden zullen er verschillende activiteiten worden georganiseerd die in het teken staan van opleiding en kennisuitwisseling. Het resultaat daarvan is dat kennis niet 'op eilandjes blijft' maar gedeeld wordt tussen de Boeren voor Natuur- initiatieven onderling en met andere geïnteresseerde boeren. In de e-nieuwsbrief vindt u tijdig een aankondiging van deze activiteiten.

Communicatie met Brussel: de aanhouder...?
De vraag of Boeren voor Natuur in overeenstemming is met de Europese regelgeving over 'steunmaatregelen' is nog niet definitief door de Europese Commissie beantwoord. De commissie stelde onlangs nieuwe vragen over de Boeren voor Natuur projecten. Aan de ene kant is dat begrijpelijk: het gaat immers over voorstellen die nogal afwijken van het 'gangbare beleid'. Aan de andere kant leidt het tot ongeduld bij betrokken boeren en financiers. Als je al een paar jaar over iets nadenkt, en dat intensief hebt voorbereid, dan wil je aan de slag!

Eind augustus vond een bijzonder overleg plaats tussen beide betrokken provincies, LNV, een stadsgewest, boer en onderzoekers. Een belangrijke tussenstap om op één lijn te komen ten aanzien van de beantwoording van de nieuwe vragen, waarin de Europese commissie toelichting vraagt op een aantal punten. Het gaat onder andere om de vraag of te verwachten is dat andere, nabijgelegen veehouderijbedrijven ook over zullen stappen op duurzamere productiewijzen, maar dan zonder steun. Ook zijn er vragen over de hoogte van de vergoedingen voor landschapselementen in relatie tot de huidige SAN-regelingen en over de berekeningswijze van de compensatiemaatregelen. Een andere vraag betreft de voorgestelde duur van de maatregel (30 jaar) en de 'onomkeerbaarheid' van de Boeren voor Natuur-aanpak.

Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de beantwoording van deze vragen; de antwoorden worden door LNV naar 'Brussel' gestuurd. Daarna kan de Europese Commissie opnieuw reageren. Ondertussen hopen we dat iedereen goed in de gaten houdt dat het wel om de toekomst van boeren gaat en dat de uitkomst niet te lang op zich kan laten wachten, ook voor de toekomst van het agrarisch cultuurlandschap en de daarmee gepaard gaande natuurwaarden niet!

Wat vinden direct betrokkenen van het feit dat de projecten nagenoeg 'uitvoeringsklaar' zijn, maar dat het nu wachten is op 'Brussel'? Wat zijn voor hen de consequenties?

Jan Duijndam, boer in de polder van Biesland : "Het is natuurlijk vervelend dat er nog geen uitsluitsel uit Brussel is, maar zelf had ik met het slechtste scenario rekening gehouden. In mijn bedrijfsvoering en mijn beleid ga ik niet zitten wachten op de staatssteuntoets. Zolang er geen goedkeuring is zet ik alleen die ontwikkelingen op mijn bedrijf in gang die niet direct afhankelijk zijn daarvan; daarnaast worden de kosten voorlopig nog redelijk gedekt door de vergoeding die ik krijg uit de agrarische natuurbeheerpot. Zonder dat zou het een stuk moeilijker zijn. Het is natuurlijk jammer dat het zo lang duurt, maar dat demotiveert mij niet! Met Boeren voor Natuur kan ik veel meer betekenen voor natuur en landschap, maar in de tussentijd stop ik niet met nadenken over de toekomst van mijn bedrijf."

Hans Gierveld, rentmeester Landgoed Twickel : "Wat wij daar als Twickel van vinden? Jammer! De ambtelijke molens draaien helaas langzamer dan de boerenmolens en juist het feit dat dit niet synchroon loopt, begint een bedreiging te worden voor het succes van het geheel. Voor het landgoed zelf zitten daar niet zo veel consequenties aan vast, hooguit uitstel van een aantal maanden. Voor de boeren die bezig zijn met de (her)inrichting van hun bedrijf is het een ander verhaal; zij komen hiermee in een vacuüm terecht. Gaan ze mee met Boeren voor Natuur of gaan ze de andere kant op? De kans dat ze de andere kant kiezen, soms misschien wel moeten kiezen, wordt door dit uitstel groter. "

Uitwerking bedrijfsplannen Twickel volop gaande
Op Twickel zijn voor de eerste fase van de pilot Boeren voor Natuur tien bedrijven in beeld: drie natuurgerichte en zeven landschapsgerichte bedrijven. Inmiddels heeft één van de beoogde natuurgerichte bedrijven te kennen gegeven niet langer aan de pilot te willen deelnemen. Hiervoor zijn verschillende redenen. In de eerste plaats leidde de onzekerheid over het beschikbaar komen van middelen voor Boeren voor Natuur tot stagnatie van de bedrijfsontwikkeling. De betreffende boer wil al enkele jaren investeren in een jongveestal, maar had geen duidelijkheid over de financiële mogelijkheden. Verder werd er - op verzoek van de boer - voor dit natuurgerichte bedrijfsplan uitgegaan van het op peil houden van het aantal stuks melkvee. Als gevolg hiervan zou de bedrijfsgrootte aanzienlijk moeten worden uitgebreid, en daarmee ook de arbeidsbehoefte. Bij de boer en zijn vrouw ontstond hierdoor steeds meer twijfel over de haalbaarheid van de exploitatie. In een gesprek tussen de boer, de rentmeester en de projectleider werd besloten de pilot op dit bedrijf te staken. Intussen zijn twee andere (kleinere) bedrijven geselecteerd waarvoor nu een natuurgericht bedrijfsplan wordt uitgewerkt.

De belangstelling voor het project blijft groot. Op 25 augustus bracht de Directie Oost van LNV een bezoek aan de bedrijven van Meijer (landschapsgericht) en Hofstede (natuurgericht). Op 7 september waren twee statencommissies samen met vertegenwoordigers van het waterschap op bezoek om de stand van zaken in het project te vernemen. Op 4 oktober komt het algemeen bestuur van het waterschap Regge en Dinkel naar Twickel om zich te laten informeren over Boeren voor Natuur.

Om vragen en kennis over de nieuwe bedrijfsvoering uit te wisselen, is op Twickel voor beide bedrijfstypen (natuurgericht en landschapsgericht) een studieclub opgericht. De eerste actie zal zijn om met beide clubs een bezoek te brengen aan de boerderij van de familie Duijndam in de Polder van Biesland. Dit bezoek vindt plaats op 12 oktober en is één van de activiteiten die worden georganiseerd in het kader van de onderlinge kennisuitwisseling van de Boeren voor Natuur pilots.

Biesland vult monitoring en evaluatie verder in

Op donderdagavond 9 juni 2005 is het boekje 'Verhalen van Biesland' uitgereikt aan zo'n 20 personen die actief betrokken zijn geweest bij het opstellen ervan. Na een eerste blik op het rijk geïllustreerde boekje en een korte toelichting op de stand van zaken in het project zijn drie groepen in huiskamer, keuken en tuin van de familie Duijndam aan de gang gegaan om antwoord te geven op de vragen: wat is er nodig om de uitvoering van de monitoring en evaluatie te kunnen starten? Waar liggen de prioriteiten (welke activiteiten eerst)? Goedkeuring uit Brussel is er nog niet, maar in de polder gebeurt wel al van alles; dat proces gaat gewoon door en levert ook al resultaten op. Om veranderingen en eventuele successen later te kunnen aantonen, is het dus zaak snel een 'start-meting' te doen; het moment van die start-meting moet per onderwerp worden vastgesteld.

Met de voorstellen uit 'Verhalen' als uitgangspunt gingen drie groepen aan de slag met de volgende onderwerpen: Maatschappij, Ecologie en Water, Bedrijf en Economie. Aan de verschillende onderdelen van de monitoring zijn namen en prioriteit gekoppeld en de noodzakelijke acties zijn zoveel mogelijk concreet beschreven.   Eerdere voorstellen zijn aangevuld met nieuwe ideeën (zoals bijvoorbeeld een gastenboek op het bedrijf). Voor landschap, water, planten en dieren worden vele aspecten al langer geïnventariseerd. Het streven is de data zoveel mogelijk op punt-/perceelniveau te verzamelen om later verbanden te kunnen leggen. De monitoring van de bedrijfsgegevens is een omvangrijke taak die voor een belangrijk deel op het bedrijf zelf moet plaatsvinden. Voor de opzet van een gedegen systematiek en de invulling daarvan kunnen Jan en Mieke Duijndam rekenen op ondersteuning van onder andere DLV, Animal Science Group en het Louis Bolk Instituut (met name onderzoekers van het project Bioveem).

Op donderdag 10 november komt de groep weer bijeen om terug te blikken op de resultaten en ervaringen van dit jaar. Voor de veldinventarisaties is in augustus een tussentijdse bijeenkomst georganiseerd om de eerste, voorlopige resultaten te bespreken.

AGENDA

• 15 september 2005: Bestuurlijk Overleg Biesland
  (bestuurders gaan in gesprek met het ministerie van LNV)
• 26 september 2005: Leden van de Tweede Kamerfractie van de PvdA bezoeken
  de Polder van Biesland
• 4 oktober 2005: Het algemeen bestuur van het Waterschap Regge en Dinkel
  brengt een bezoek aan Twickel om zich te informeren over Boeren voor Natuur
• 25 oktober 2005: Bezoek van de twee studiegroepen van Twickel aan de Polder van Biesland
• 10 november 2005: Vervolgbijeenkomst Monitoring en evaluatie Polder van Biesland

NIEUWE PUBLICATIES

• Verhalen van Biesland, Voorstel voor monitoring en evaluatie van Boeren voor Natuur in de Polder van Biesland, 2005
• Boeren voor Natuur op Twickel, plan eerste fase, 2005
• Folder 'Boeren voor Natuur op Twickel', 2005